|
Rannan
Cainnt nam
Beathaichean
Cainnt nan Eun
Conaltradh
nam Beathaichean
Beagan Gràmair
Amalaidhean
Cainnte
Tòimhseachain
Cluichean
Duain
Ainmean is
Sloinnidhean
Criomagan Eile
|
Duain
is Beannachdan -
Rhymes, Verses and Blessings
(English)
Tha
tòrr dhuan is beannachdan ann am beulaithris na Gàidhlig airson suidheachaidhean
eadar-dhealaichte. Tha feadhainn ann a tha co-cheangailte ris an
aimsir, ri féilltean, rudan a thachras ort 'nad bheatha làitheil agus
mar sin sìos. Tha fhios nach eil feum air a h-uile dhiubh am beatha
nan daoine a tha beò an-diugh - ach tha feadhainn ann a ghabh cleachdadh
latha an-diugh - fiù Duan na Nollaige air na càirtean a nì thu air do
choimpiutair am bliadhna. Cha leig thu leas dol mun cuairt le
"craiceann
na caoraich" a "dh'ùrachadh na Callainne" (ge bu bhrèagha an
sealladh!) ach tha sinn sinn an dòchas gun lorg thu feum annta.
|
Seo
dà dhuan beag a chleachdas ma tha clann air a goirteachadh. Séid air
an àite goirt is can an duan seo.
Trì lùth
latha,
Trì latha luain,
Trì caorain mhònach,
Trì fòidean guail,
Is bidh i/e slàn mus pòs thu.
Ub an
fhionnaich,
Ub an fheannaich,
Trì fòidean mònadh,
Trì caorain ghuail,
Trì ugan adag,
Thigeadh ás an Loach a Tuath
Is bidh i slàn mus pòs thu. |
These
two little rhymes can be used
when a child has hurt itself; blow on the sore spot and say this
rhyme.
The vigour of three days,
Three Mondays,
Three bits of peat,
Three lumps of coal,
And it will be healed before you marry.
Charm of the
skinning,
Charm of the flailing,
Three bits of peat,
Three lumps of coal,
Three haddock collarbones,
That would come from the Loch a Tuatha,
And it will be healed before you marry. |
| Beannachd taighe:
A Dhé,
beannaich an taigh,
Bho stéidh gu stàidh,
Bho chrann gu fraigh,
Bho cheann gu saidh,
Bho dhronn gu traigh,
Bho sgonn gu sgaith,
Eadar bhonn agus bhràigh,
Bhonn agus bhràigh. |
A house-blessing:
God, bless this house,
From foundation to stay,
From beam to side wall,
From roof to upright beam,
From ridge to basement,
From balk to roof-truss,
Between foundation and attic,
Foundation and attic. |
| Beannachd
leinibh 1:
Gum bi thu,
a naoinein bhig, fallain, ionraic, sona air feadh do bheatha gu léir. |
Baby-Blessing 1:
May you, little baby, be healthy, honest and happy all throughout
your life. |
| Beannachd
leinibh 2:
Gum bi a' bheatha a'
frasadh ort, a naoinein bhig, an fhallaineachd, an ionracas is an
sonas mar thiodhlacan |
Baby-Blessing 2:
May your life be fruitful, little baby, health, honesty and
happiness be thine gifts.
|
| Mura
bheil thu earbsa á cungaidh a fhuair thu, faodaidh tu seo a
chleachdadh:
Bainne
á cìoch circe ann an adharc muic agus iteag cait 'ga mhìneachadh |
If you are
suspicious of the medicine you got, you say the following of it:
Milk from a chickens teat in
the horn of a pig and a cats wing pounding it. |
| Beannachd
beatha:
Saoghal
fada, buan,
Pailt do bhliochd is do bhuar |
Wishes
for Long Life
A long,
lasting life,
May your dairy products and cattle be plentiful. |
| Beannachd
beatha:
Gum
biorach do shròn,
Gun liath thu air chòir. |
Wishes
for Long Life:
May your
nose be pointy,
May you not age prematurely. |
Duain na
Nollaige - Christmas Verses
| Dùrachd
na Nollaige:
Air an
Nollaig àraidh seo,
Is gach latha a tha a' tighinn 'na dhéidh,
Gun taomadh oirbh de lànachd,
Gun fhàillinn oirbh fon ghréin,
Air ceum gun chearb gun tuisleadh,
Ach ur slighe dìreach réidh,
Ur cagailt blàth is ur n-aoibhneas làn,
Is sibh sona slàn gun éis. |
Best wishes for
Christmas:
On this special Christmas,
And every day that comes after it,
May abundance be heaped on you,
Without a want under the sun,
Walking easily without stumbling,
And your way straight and level,
Your hearth warm and plenty of joy,
And you healthy and content without want. |
Duan na h-Aimsire - Weather Rhymes
Am feur a thig
a-mach sa Mhàrt,
Théid e a-steach sa Ghiblean. |
The grass that
comes out in March,
Will go back in in April. |
An fheadag, màthair
an Fhaoiltich fhuair,
A mharbhas caoraich agus uain. |
The plover,
mother of January,
Who kills sheep and lambs. |
An fheadag,
meur dhen Fhaoilteach fhuar,
A mharbhas caoraich agus uain. |
The plover,
finger of cold January,
Who kills sheep and lambs. |
An uair a thig
an Fhéill Fhaolain,
Gheibh sinn caochladh sian. |
When St. Faolan's
Day comes,
We will have a change of weather. |
Cha chinn sa Mhàrt,
Nach do chrìon sa Ghiblean. |
Nothing that
grows in March,
Which won't
wither in April. |
Cur is cathadh,
Sneachd is reothadh,
Feitheamh air an Fhéill Fhaolain. |
Rain and
snow-drifts,
Snow and frost,
Wait for St. Faolan's Day. |
Faoilteach,
Faoilteach làmh air crios,
Fàilte mhór bu chòir a bhith ris,
Crodh is caoraich ruith air theas,
Gal is caoin bu chòir a bhith ris. |
January,
January a hand on the belt (?)
A great welcome it should have,
Cattle and sheep under the heat,
Cry and wail about it one should. |
Foghar gu
Nollaig
Is geamhradh gu Féill Pàdraig,
Earrach gu Féill Peadair,
Samhradh gu Féill Màrtainn,
Agus cha dig fuachd gu Earrach. |
Autumn until
Christmas,
And winter until St. Patrick's Day,
Spring until St. Peter's Day,
Summer until Martinmas,
And the cold won't come until spring. |
|
Gaoth
a deas - teas is toradh,
Gaoth an iar - iasg is bainne,
Gaoth a tuath - fuachd is gaillean,
Gaoth an ear - meas bhàrr chrannaibh. |
Wind from the South - heat
and harvest,
Wind from the West - fish and milk,
Wind from the North - cold and storm,
Wind from the East, fruit from the trees. |
Gaoth
a tuath - fuachd is gailleann,
Gaoth an iar - iasg is bainne,
Gaoth a deas - teas is toradh,
Gaoth an ear, meas air crannadh. |
Wind
from the North - cold and storm,
Wind from the West - fish and milk,
Wind from the South - heat and harvest,
Wind from the east - fruit is shrivelled. |
Gaoth
bhon rionniag earraich,
Teas bhon rionnaig shamhraidh,
Uisge bhon rionnaig fhoghair,
Reòthadh bhon rionnaig geamhraidh. |
Wind
from the star of spring,
Heat from the star of summer,
Rain from the star of autumn,
Frost from the star of winter. |
Geamhradh
reòdhta,
Earrach ceòthach,
Samhradh breac, riabhach,
Foghar teth, grianach,
Agus le toil ar Dia-ne bheir sin dhuinn bàrr. |
A
frosty winter,
A foggy spring,
A varied summer,
A hot and sunny autumn,
And with our God willing
it will give us crops. |
Gearran
bacach bàn,
Is chan e aon bhonn as fheàrr,
Cuiridh e a' bhó mhór san toll,
Gus an tig an tonn thar a ceann. |
Rugged
white February,
And not a tad better (than January),
It puts the big cow in the hole,
Until the wave comes over its head. |
Ge
b' e air bith mar bhios
an sian,
Cuir do shìol anns a' Mhàrt. |
Whatever
the weather,
Sow your seed in March. |
Iuchar
bruthainneach blàth,
Bheir a-mach toradh is fàs. |
A
warm and sultry July,
Will bring out fruit and growth. |
Latha
Fhéill Brìghde,
Thig an rìghinn ás an toll,
Cha bhean mise dhan rìghinn,
Is cha bhean an rìghinn rium.
(tha
deagh shìde air latha Fhéill Brìghde 'na chomharradh dona) |
On
St. Bridget's Day,
The snake will come out of the hill,
I won't touch the snake,
And the snake won't touch me.
(good weather on this day is considered a bad sign) |
Leis
an Fhaoilteach thig an sneachda,
Anns a' Ghearran,
tuiltean móra,
Gheibh sinn
stoirmean anns a' Mhàrt ,
Tùs nam blàth sa
Ghiblean chòir ,
Anns a' Chéitean, bidh
uain a' leumnaich,
Bheir an t-Òg-mhios
móran fàs,
Frasan cinneachaidh san Iuchair ,
Is an Lùnasdal, sin mìos a' bhàrr ,
Measan agus sealg
san t-Sultain ,
Cnòthan anns an Dàmhair
dhuinn,
Gailleann is lomadh chraobh san t-Samhain,
Is
an Dùbhlachd dorcha as annsa leinn. |
January
brings the snow,
In
February, great flooding,
In
March we get storms,
The
start of blossoms in pleasant April,
In
May, the lambs are jumping,
June
brings on much growth,
Growth
inducing showers in July,
August,
the month of crops,
Fruit
and hunting in September,
Nuts in brown
October,
Storm
and the baring of trees in November,
It
is the dark December that we like most. |
Ma
bhios latha Mhártainn Builg tioram,
Gheibhear sia seachdainnean tioram,
Ma bhios e fliuch,
Gheibhear sia seachdainnean fliuch. |
If
St. Swithin's (15.7) is
dry,
Seven dry weeks will follow,
If it is wet,
Seven wet weeks will follow. |
Ruadhach
shuas an àm laighe,
Dh'éireadh Fionn sa
mhoch-mhadainn,
Ruadhadh shuas sa mhoch-mhadainn,
Dhéanadh Fionn an ath-chadal. |
Flush
in the sky at sleeping time,
Fionn would rise early in the morning,
Flush in the sky in the early morning,
Fionn would go to sleep again. |
Seachdainn
ro Fhéill Brìghde,
Thig nighean Iomhair ás an tom,
Cha bhi mise ri nighean Iomhair,
Is cha bhi nighean Iomhair rium.
(tha deagh shìde air latha Fhéill Brìghde 'na chomharradh
dona) |
A
week before St. Bridget's Day,
Ionmhair's daughter will come out of the hill,
I won't touch Ionmhair's daughter,
And Ionmhair's daughter won't touch me.
(good weather on this day is considered a bad sign) |
Tha
a' chomhachag ri bròn,
Thig tuiltean oirnn. |
The
barn-owl is in sorrow,
Floods upon us. |
Tha
an eala a' snàmh,
Thig frasan blàth ro fheasgar. |
The
swan is swimming,
Warm showers will come before the evening. |
Tha
an seilleach fo dhìon,
Thig gailleann agus sìon. |
The
bee is under shelter,
Storm and tempest are coming. |
Tha
an t-seamrag a' pasgadh
a comhdaich,
Thig tuiltean dòrtach. |
The
clover is folding its clothing,
Pouring floods will come. |
Tha
breac an rionnaich air an adhar,
Latha math a-màireach. |
There
is a mackerel sky,
Good weather tomorrow. |
Tha
currachd air a' bheinn,
Siud an t-uisge a' tighinn. |
A
hood is on the mountain,
There is rain coming. |
Thàinig
ialtag a-steach,
Bithidh frasan a-muigh air ball. |
A
bat came inside,
Showers outside presently. |
Thuirt
an fheadag ris an Fhaoilteach,
"Càite an do dh'fhàg thu an laoighean bochd?"
"Dh'fhàg mi e cùl a' ghàrraidh,
Is a dhà shùil 'na cheann mar phloc!" |
The
plover said to January,
"What have you done with the poor calf?"
"I left it at the back of the field,
And his eyes in his head like two lumps!" |
There
are lots of rhymes and verses in the Gaelic tradition for all sorts of
occasions. Some are tied to weather beliefs, holidays and things in
everyday life. Naturally not all have an application in everyday life of
people anymore today, but some of them do - even if you just stick a
Gaelic Christmas blessing on this year's Christmas cards. You do not have
to go around with the "craiceann na caoraich" (sheepskin) to "Renew
the New Year" (even though it would be quite a sight!) but we hope you
will find some use for them anyway.
|