Aiseag an t-Sionnach, na Goibhre is an Fheòir
Cha b' urrainn am fear-aiseig a thoirt leis ach aon air gach turas, agus nam fàgadh e leotha fhéin iad, dh'itheadh an sionnach a' ghobhar is dh'itheadh a' ghobhar am feur.  Ciamar a chaidh aige air an giùlan?

Thug e a' ghobhar a-null an toiseach is dh'fhàg e an sionnach agus am feur.  Thill e an-sin a dh'iarraidh an t-sionnach agus air dhà aiseag, thug e leis a' ghobhar air ais agus dh'fhàg e i. Dh'aisig e a-nis am feur a dh'fhàg e còmhla ris an t-sionnach agus thill e a dh'iarraidh na goibhre.

Aiseag nam Fear is nam Mnathan
Bha sianar a' sireadh aiseig tha caolais, triùir fhear agus am mnathan.  Cha robh ri a fhaighinn ach coit bheag nach dugadh leithe ach dithis aig an aon àm.  Bha na fir ag eudach air chòr is nach faodadh aon dhiubh a bhith air a fhàgail ach le a mhnaoi fhéin. Ciamar a fhuair iad a-null?

Chaidh dithis bhan a-null an toiseach.  Thill aon, agus thug i a-null a' bhean eile. Thill an aon air a h-ais agus dh'fhàn i maille ri a fear fhéin.  Chaidh an-sin an dithis fear eile a-null.  Thill té de na mnathan air a h-ais a dh'iarraidh na mnatha eile agus thill an té mu dheireadh a dh'iarraidh a fir fhéin.  Mar sin, fhuair iad uile a-null.

Cha do dh'dhìrich Fionn bruthach a-riamh agus cha do dh'fhàg e bruthach gun a dìreadh.

ghabh e gach bruthach air a tarsainn

Chaidh neach le each gu a chrùidheach agus mar seo a thuirt e ris a' ghobha:
   Thoir dhen each na cruidhean a tha air,
   Crùdh e leis na cruidhean a tha air,
   Ach na cuir air na cruidhean a tha air!
Ciamar a rinn an gobha?

Thug e na seann chruidhean dhen each, rinn e òrd dhiubh agus leis an òrd ùr chuir e cruibhean ùra air an each.

ball dubh air an adaig
is earball fada air a' chuiteig

gach fiodh air a bhàrr,
ach an fheàrna air a bun

tha a dhà làmh daonnan air a aodann

dh'fhalbh i ás a' cheann

tha e ro fhada innte

bidh am facal mu dheireadh aige
ge b' oil leat

E a bhith leathann os a chionn,
Goirid an dà shùil am beul,
Gaoisid dualach tiugh is i dlùth,
Gun a bhith bho ghlùin ach réis,
Adharc fhada, gorm, no dearg,
Speir mhollach, leathann, gharbh,
Bhitheadh e searbh mura bitheamaid réidh.

A mhic, ma théid thu 'gan taghadh,
Na tagh na dubha móra no na donna mala,
Na tagh Cinneagag no Cruinneagag no Snathdag,
No meall air muineal, no cnap air slugan,
No luinneagag liana, no Pìobaire na tobhta,
Ach tagh bean donn mar thonn air uisge glan,
Ciarag bheag air dath na lucha na sir is na seachain.

Na pòs ginneabhag, na pòs innebheag,
Na pòs maoltach thràghad,
Na pòs glag air gàrradh,
Is na pòs maighdean Sàbaid,
Ach pòs bean bheag odhar,
'Na seasamh an doras a sabhail fhéin,
Fuath aice air fir an t-saoghail,
Agus gràdh aice air a fear féin.

Pìobaire na tobhta,
  dh'iarr Cormag a seachnadh,
Meall air slugan is guc air sgòrnan,
  dh'iarr Cormag a seachnadh,
Gleadhradh mhór a' ghàrraidh,
  dh'iarr Cormag a seachnadh,
Té mhór odhar an doras a sabhail,
  dh'iarr Cormag a seachnadh,
Ach ciarag bheag air dath na lucha,
Na sir is na seachain ise.

Mar shionnach, domhain anns an aisne, dìreach anns an druim, 
  dosach anns an earball;
Mar ghearr: fada anns a' chois, ullamh gu gnìomh agus biorach 
  anns a' chluais
Mar mhnaoi: cruinn anns a' mhàs, làn anns an uchd agus bog 
  anns a' bheul.

smàladh teine

Leagail bheag is togail bhog,
Snìomh fhada 'na goid is i gun tuim,
Sliasaid agus gualann chruinn,
Agus ma bhios trì troighean 'na druim,
Bitheadh troigh na tobhta chruinn is dòrn,
Is a dhà thrian de leud 'na tòin.

breac geal, coileach dubh is leanbh beag

fichead bliadhna a' teachd,
fichead bliadhna chum math,
fichead bliadhna a' meath,
fichead bliadhna gun rath.

foighidinn, stòldachd, stuamachd
is deas-bhriathrach

Diùbhaidh teine, feàrna ùr,
Diùbhaidh dighe, fìon sean,
Diùbhaidh duine, mi-rùn,
Agus diùbhaidh nan diùbhaidh droch bhean.

cliabh sgadain,
tàrr bradain,
is cùl cinn a' bhric duibh

Àgh Fhinn,
Làmh Ghoill,
Prab-bhuillean Osgair,
Iomairt ealamh Oisein,
Ruith chruaidh Chaoilte,
Is suidheachadh Chomail air a' chath.

cearc, caora is cailleach

taigh-òsda, muileann is ceàrdach

An rionnach, am bradan is an ròn,
trì seòid a' chuain

adharc daimh, sròn coin
is glùn fir (le féileadh)

buille san t-sùil, sa ghlùin is san uillinn

deanntag, droman is traon

Mac banntraich aig am bi cròdh,
Madadh muilleir aig am bi min,
Searrach seann-làire air ghreigh,
Triùir as meanmnaiche air bith.

gaoth an déidh aiteimh, gaoth tro tholl
is gaoth bho bhonn siùil

gnè circe, muice is mnatha

earr a' bhradain, cas-deiridh féidh is
sgiath na muice-mara

breac á linne, fiadh á fireach
is slat á coille

eagal, eudach is gaol

reothadh céitein, ceò iuchar is an taoitear sàileach
(Ruairidh MacCoinnich, fear a chuir
màl sgriosail air daoine)

mo chuid fhìn, mo bhean fhìn
is tighinn dhachaigh

ciocras coin gu làn a bhroinn, fios fithich a' ruith
gu roic, pathadh frith-fhir gu òl a dhrama

an geamhradh

an t-asal a ghiùlan Muire is Ìosa

beul na h-oidhche

beul an latha

each-uisge is làir-mhaide 

an t-asal a ghiùlan Muire is Ìosa

Miann mnatha, mac,
Miann fir, feachd,
Miann eich, aonach,
Miann coin, sneachd,
Miann bà, braon,
Miann caorach, teas,
Miann goibhre, gaoth,
Air leathad caoin, cas.

a dhà, eadhon ùr agus sean

gath-gréine

Có na fir as aigeannaiche a tha air an t-saoghal?

na Fir-Chlis

breith

aigne mnatha eadar dithist fhear

gnìomh àrd is uaill ìseal

tlàths

fuachd, dorchdas is cadal

ciall mnatha eadar dithist fhear

sgian

fìrinn

driùchd

mac-meanmna mnatha

deàrn ri leacainn

briathran suiridhe

blianach is òl mil-deoch
air a' chiad longadh

achmhas nàmhaid

gnùis duine mhath air an dig aoighean
is e gun bhiadh gun deoch

trì mìosan cù, cóig bho lethcheud cat,
is ionnan bean is bó, bliadhna mhór dhan each.

teanchair gobhainn

am fear a bha ise a' sireadh, thréig e i,
agus cha dug i a spéis dhan fhear a bha 'ga sireadh

Dh'fhaighnich gille de nighinn agus i aig uinneig fhosgailte, cuine a rachadh i leis air chuairt, is fhuair e an fhreagairt a leanas:
   An uair a thogas mi an lìon,
   A leagas mi a' ghlainne,
   Agus a chuireas mi am marbh a thiodhlacach a' bheò
Chaill e a dòchas an uair sin, seòl e thairis agus air dhà tilleadh an ceann trì bliadhna, chuala e gun robh i pòsda aig fear eile ach nach robh i idir toilichte.  Chuir seo smuairean air agus chaidh e a choimhead oirre agus fhuair e fuasgladh air na facail mar seo:

   Cho luath is a thogainn an t-anart dhen bhòrd,
   A dhùininn an uinneag,
   Agus a smàlainn an teine.
Cha do chùm sin fada mise, ged a bha thusa mì-fhoidneach.

Fionn agus Dubhan
Thachair Fionn le buidheann anns an robh ceithir duine deug air Dubhan aig an robh an àireamh cheudna agus rinneadh deasachadh airson stréipe air ball.  An-sin dh'àithn aon dhen chuideachd gum bu chubhaidhe suidhe aig cuirm mu bhòrd chruinn agus iad a bhith air am measgachadh a-réir is mar a shònraicheadh Fionn.  Bha iad uile ri suidhe agus an déidh na cuirme bha e air a chur mar fhiachan air Fionn tòiseachadh air an cùnntas timchioll a' bhùird agus gach naoidheamh fear òrdachadh chum bàis.  Chaidh sin a dhéanamh air dòigh cho seòlta is gun do mhearbhadh Dubhan agus a luchd leanmhainn uile, ged nach do chaill Fionn fiù a h-aon. Ciamar a chaidh aige air?

Ceathrar fhear fionn 'nan suidhe air thùs,
A laoidheadh air mheamhair ri am bàs,
Cóignear fhear dubha 'nan dàil,
De dhearbh luchd cogaidh le Dubhan,
Dithis bho MhacCumhail nam buadh,
Agus aon bho Dhubhan dreach ruadh,
Triùir bho Fhionn as àille dreach,
Agus aon bho Dhubhan diùramach,
Cha do shuidh Fionn anns a' bhrùgh bhàin,
Gun dithis dubha air aon làimh,
Dithis eile 'nam fochair-san,
De mhuinntir Fhinn á Albainn,
Triùir dhubha le Dubhan dil,
Agus aon fhear fionn 'nam fochair-san,
Dà chomhlaochan dubh 'nan dàil,
Agus cha b' uilear dhà neach eile.

bàrr gheal-chrann, còinneach is ùr-luchair

bha e a' dannsadh leis fhéin,
le cóig meòir air gach cois is làimh

Roinn a' Bhainne
Bha aig tuathanach ri ochd gallain bhainne a roinn co-ionnan eadar dithis choimhearsnach agus gun ri a sheachnadh ach trì soitheachan a ghabhadh ochd, cóig is trì gallain fa leth.  Ciamar a chaidh aige air roinn chothromach a dhéanamh?

Bha soitheach nan ochd làn agus lìon e soitheach nan trì.  An-sin, chuir e an soitheach nan cóig na ghabhadh e a soitheach nan trì agus bha an roinn a-nis mar seo - aon, anns an fhear bheag; cóig, anns an fhear mheadhanach; agus a dhà, anns an fhear mhór.  Dh'fhalamhaich e am fear meadhanach anns an fhear mhór agus chuir e na bha anns an fhear bheag anns an fhear mheadhanach.  Lìon e an-sin am fear beag ás an fhear mhór agus dhòirt e na bha anns an fhear bheag anns an fhear mheadhanach.  Bha mar sin ceithir gallain anns an fhear mheadhanach agus a' cheart uiread anns an fhear mhór.

   Theirig dhachaidh agus ith do shàth,
   Na ith an t-aran a tha briste,
   Is na bris an t-aran a tha slàn,

arsa a' bhana-mhaighstir ris an t-seirbhiseach air dhì a ràdh gun robh i air a tolladh leis an acras agus iad a' buain anns an fhoghair.  Cha robh mir de dh'aran briste anns an taigh.  

Rinn an nighean mar a dh'iarradh oirre le toll a dhéanamh am meadhan gach bonnaich.